Arthur Zanders - Crisismanagement

1 • Crises, calamiteiten en ander onheil

De problemen leidden tot explosies en zelfs tot kernsmelting in drie reactoren. De centrale werd vrijwel volledig verwoest en er kwam radioactief materiaal vrij in de atmosfeer, het grondwater en de zee. De geschiedenis leert dat de scenario’s die we van tevoren hebben uitgewerkt, vaak niet de gebeurtenissen zijn die zich in de werkelijkheid voordoen. Bij een grote brand in Sandoz in Zwitserland bleek niet de brand het grootste probleem te zijn, maar het vervuilde bluswater dat in de Rijn terechtkwam. Calamiteiten als het neerstorten van een Boeing in de Bijlmer (Enquêtecommissie vliegramp Bijlmermeer, 1999) en een Hercules op het vliegveld Eindhoven geven ook dit beeld van onvoorziene omstandigheden. Vóór de Bijlmerramp werd het neer- storten van een vliegtuig op een woonwijk zelfs vaak genoemd als welhaast het toppunt van onwaarschijnlijkheid. Een muziekkorps achter in een neergestort militair vrachtvliegtuig, zoals in Eindhoven, lijkt net zo vergezocht maar het was wel de realiteit. Soms zijn mogelijke gebeurtenissen afzonderlijk nog wel van tevoren herkend, maar worden we in de werkelijkheid verrast door de combinatie of omvang van de verschillende factoren. Een voorbeeld hiervan is de ramp met de kerncentrale Fukushima. Uiteraard worden, nadat een ramp of crisis zich heeft voorgedaan, deze scena- rio’s wel bekeken en beschreven. Denk in dit verband bijvoorbeeld aan de aan- dacht voor vuurwerkbedrijven na de ramp in Enschede, de aandacht voor peni- tentiaire inrichtingen na de brand in het cellencomplex op Schiphol of de focus op chemische bedrijven na de branden in Moerdijk. Met deze aanpak zijn we dus altijd op de vorige ramp voorbereid. Een te specifiek rampenplan In 1987 had de Belgische overheid wel een rampenplan gebaseerd op mogelijke ca- lamiteiten met een gasopslag in Zeebrugge, maar was de mogelijkheid van een grote ramp met veel slachtoffers op zee niet voorzien. Toen de ferry Herald of Free Enter- prise voor de haven van Zeebrugge kapseisde, waren er dan ook geen procedures of afspraken om deze situatie te hanteren. (Rosenthal & Pijnenburg, 1991)

1.2 Terminologie: wat is een crisis, ramp of calamiteit?

Wat is eigenlijk een crisis? De Van Dale geeft als een betekenis van het woord ‘crisis’: een ‘periode van ernstige stoornis’. Dit begrip is echter te breed om van praktische betekenis te zijn voor crisismanagement. Een accountant denkt bij het begrip ‘crisis’ waarschijnlijk aan heel iets anders dan een brandweercomman- dant, een generaal of een aandelenhandelaar. Het begrip moet dus nader gedefi- nieerd en ingekaderd worden.

20

Made with